پیشاهنگ مشروطه مشروعه؛ بازخوانی مجاهدت و شهادت شیخ فضلالله نوری
شیخ فضلالله نوری، از عالمان اثرگذار نهضت مشروطه، با طرح اندیشه «مشروطه مشروعه» بر ضرورت انطباق قانونگذاری و ساختار سیاسی کشور با مبانی شریعت و هویت دینی جامعه تاکید داشت؛ عالمی که ایستادگی بر این موضع، سرانجام به شهادتش در ۱۲ مرداد ۱۲۸۸ انجامید.
به گزارش طلایهداران ۴۲، سالروز شهادت آیتالله شیخ فضلالله نوری، فرصتی برای بازخوانی نقش این عالم مجاهد در نهضت مشروطیت و تامل در دیدگاههای او درباره نسبت میان قانون، شریعت و هویت سیاسی جامعه ایرانی است.
شیخ فضلالله نوری از چهرههای اثرگذار تاریخ معاصر ایران و از مجتهدان برجسته پایتخت بود که در مراحل نخست نهضت مشروطیت، از عدالتخواهی و مقابله با استبداد حمایت کرد. با این حال، هنگامی که جریان مشروطه از مسیر عدالتخانه فاصله گرفت و برخی عناصر آن به سوی الگوبرداری بیضابطه از الگوهای سیاسی غربی حرکت کردند، این عالم دینی نسبت به پیامدهای چنین رویکردی هشدار داد.
طرح ایده «مشروطه مشروعه» از سوی شیخ فضلالله نوری، تلاشی برای پیوند دادن قانونگذاری نوین با مبانی شریعت و فقه جعفری بود. او بر این باور بود که قانون اساسی و نهادهای سیاسی کشور نباید با اصول مسلم اسلام و هویت دینی جامعه تعارض داشته باشند.
مخالفت او با جریانهای افراطی و ایستادگی بر مواضع اعتقادی و سیاسی خویش، سرانجام به شهادتش در ۱۲ مرداد ۱۲۸۸ در میدان توپخانه تهران انجامید. شیخ فضلالله نوری در واپسین لحظات زندگی نیز از اصول خود عقبنشینی نکرد و شهادت را بر پذیرش سازش ترجیح داد.
بازخوانی زندگی و اندیشههای این عالم شهید نشان میدهد که تحول سیاسی، هنگامی میتواند به پیشرفت واقعی جامعه منجر شود که با فرهنگ، باورها و نیازهای بومی آن پیوند داشته باشد. از این منظر، میراث شیخ فضلالله نوری همچنان موضوعی قابل تامل برای پژوهشگران تاریخ، اندیشه سیاسی و تحولات اجتماعی ایران است.
انتهای یادداشت/